Phân Biệt Đẳng Áp – Đẳng Tích – Đẳng Nhiệt Trong 3 Giây (Vật Lí 12 THPT 2026)
1. Hiểu nhanh trong 2 phút
Trong chương Nhiệt động học, 3 quá trình cơ bản bạn bắt buộc phải nhận diện nhanh là: đẳng áp, đẳng tích, đẳng nhiệt. Nếu xác định sai ngay từ đầu, toàn bộ bài làm sẽ sai.
| Quá trình | Đại lượng không đổi | Đặc điểm | Công A |
|---|---|---|---|
| Đẳng áp | P = const | Thể tích thay đổi | Có công |
| Đẳng tích | V = const | Không đổi thể tích | A = 0 |
| Đẳng nhiệt | T = const | Nhiệt độ không đổi | Có công |
2. Mẹo nhận diện trong 3 giây (rất quan trọng)
👉 Đẳng áp (P không đổi)
- Đề bài có từ: “piston chuyển động tự do”
- Hoặc: “áp suất không đổi”
- Dấu hiệu: thể tích thay đổi
Ghi nhớ: Có thay đổi thể tích ⇒ chắc chắn có công
👉 Đẳng tích (V không đổi)
- “piston bị chặn”, “bình kín cứng”
- Không thay đổi thể tích
Ghi nhớ: Không có công ⇒ A = 0
👉 Đẳng nhiệt (T không đổi)
- “nhiệt độ không đổi”
- Hoặc bài toán có yếu tố giữ nhiệt độ ổn định
Nhiệt độ không đổi → đường cong hypebol trên đồ thị P–V
Ghi nhớ: ΔU = 0 ⇒ Q = A
3. Ví dụ minh họa dễ hiểu
Một xilanh chứa khí, piston có thể chuyển động:
- Giai đoạn 1: piston di chuyển tự do → đây là đẳng áp
- Giai đoạn 2: piston chạm chặn → đây là đẳng tích
👉 Đây chính là dạng bài “nhiều giai đoạn” rất hay xuất hiện trong đề thi THPT.
4. Mẹo làm nhanh (ăn điểm 9+)
- Luôn đọc kỹ từ khóa trong đề
- Gạch chân: “không đổi”, “piston”, “bị chặn”
- Chia bài toán thành từng giai đoạn
Quy tắc vàng:
- Đẳng áp → có công
- Đẳng tích → không công
- Đẳng nhiệt → nội năng không đổi
5. Sai lầm học sinh hay mắc
- Nhầm đẳng áp với đẳng nhiệt
- Quên rằng đẳng tích thì A = 0
- Không chia giai đoạn → làm sai toàn bộ
6. Bài tập tự luyện
Xác định quá trình trong các trường hợp sau:
- Khí được đun nóng trong bình kín cứng
- Khí giãn nở trong xilanh piston chuyển động tự do
- Khí giãn nở nhưng nhiệt độ giữ không đổi
Đáp án:
- 1 → Đẳng tích
- 2 → Đẳng áp
- 3 → Đẳng nhiệt
7. Xem thêm (rất nên đọc)
👉 Tính nhiệt lượng theo định luật I nhiệt động học (có bài giải chi tiết)
👉 Bài tiếp theo: Cách tính nhiệt lượng trong quá trình đẳng tích (cực dễ ăn điểm)
